Artikel 7: Aarding en interlinks

In dit deel ga ik in op onderwerpen als XLR symmetrisch of cinch (RCA) asymmetrisch apparatuur interlinken, zin en onzin van netfilters en apparatuur wel of niet aarden.

1. Enige technische achtergrondinformatie

Wisselstromen
In artikel 3 over mijn serie over buizenversterkers leg ik uit dat audio-apparaten muziek kunnen reproduceren dankzij de wisselstromen. Deze stromen lopen continu heen en terug door een verbinding die noodzakelijkerwijs uit twee aders bestaat. Hetgeen op een moment door de ene ader stroomt, moet ook weer op exact dezelfde wijze de andere richting op kunnen terugvloeien. Gebeurt dit niet of onvolledig of via een omweg, dan is onze weergave meer of minder verstoord! Essentiële voorwaarden voor een onverstoorde stroom zijn: beide aders moeten uit hetzelfde materiaal bestaan, ze moeten zeer dicht in de buurt van elkaar lopen en er mag niets weglekken via een andere weg (bijvoorbeeld de randaarde van het stopcontact). Een interlink die aan de eerste twee voorwaarden voldoet is de HEA Colourless interlink.

Symmetrisch of asymmetrisch
Bij vrijwel alle audio-apparaten (versterker, tuner, CD speler of wat dan ook) wordt een van bovengenoemde aders altijd gemeenschappelijk gebruikt. Dit is de essentie van het zogenaamde asymmetrisch verbinden. Deze ader dient tevens als afscherming tegen bromstoringen. Deze gemeenschappelijke ader noemt men dan 'aarde', maar deze naam is feitelijk onjuist. Professionele studio-audiospullen zijn altijd volledig symmetrisch uitgevoerd en maken dus
geen gebruik van een gemeenschappelijke ader. Deze oplossing is technisch perfect, maar zeer kostbaar, juist omdat deze zo uitgevoerd is dat de symmetrie ook voor de hogere audio frequenties gegarandeerd blijft. Weet dat audio spullen voor de huiskamer met XLR aansluitingen voor hogere frequenties nauwelijks meer symmetrisch functioneren. Zelfs is deze apparatuur meestal inwendig asymmetrisch uitgevoerd en zijn er zowel aan de ingang als
aan de uitgang extra opamps toegevoegd (bah...) om symmetrisch te converteren in asymmetrisch en omgekeerd!
We zullen zien dat asymmetrisch verbinden onder voorwaarden geen nadelen hoeft te hebben.

Veiligheid
We kennen het begrip aarding ook in verband met veiligheid. Huishoudelijke apparaten als strijkijzers en wasmachines zijn voorzien van randaarde (de twee lipjes aan de zijkanten van de stopcontacten cq. stekers). Deze aarding dient om ons te beschermen tegen elektrocutie mocht er bijvoorbeeld door vocht iets mis zijn met het betreffende apparaat. Juist onze 'natte' ruimten als badkamer en keuken zijn derhalve voorzien van randaarde stopcontacten.
Europese audio apparaten zijn dubbel geïsoleerd (herkenbaar aan het dubbele vierkant op het typeplaatje) en hebben geen randaarde nodig om veilig gebruikt te kunnen worden. Daarom hebben deze apparaten stekers die overal in passen. Audio spullen van buiten de EU hebben echter in de regel randaarde stekers, voortvloeiend uit de voorschriften aldaar.

2. Het conflict
Bij asymmetrisch uitgevoerde apparaten is de gemeenschappelijke aarde om reden van afscherming doorverbonden met de metalen kast of het chassis. Deze behuizing is bij apparaten met randaarde echter ook doorverbonden met de randaarde stekker! Sluiten we bijvoorbeeld een CD-speler met randaarde en een versterker met randaarde aan op een verdeeldoos met randaarde, dan ziet de wisselstroom ineens meer dan één weg om terug te vloeien: via de interlink en via de netkabel! Voor een zuivere weergave is dit ongewenst. Dit conflict heeft de markt doen overspoelen met speciale netkabels, netfilters en verdeeldozen die tot doel hebben de weg voor de wisselstroom via de randaarde te blokkeren.

3. Netfilters
Netfilters kunnen verschillende doelen dienen:
1. vervuiling die zich tussen de beide polen L en N bevindt (de bruine en blauwe draad) uit de aangeboden netspanning halen;
2. de vervuiling halen uit de randaarde aansluiting (de geelgroene draad) ten opzichte van de polen;
3. de vervuiling die door digitale apparaten wordt veroorzaakt verhinderen het net op te gaan.
Goed ontworpen apparatuur heeft ook zonder een extern netfilter geen moeite met de vervuiling uit punten 1 en 2. Een extern netfilter kan zelfs in een audioketen het effect van de vervuiling uit punt 2 versterken! Bepaalde eigenschappen van netsnoeren en verdeeldozen worden dan erg kritisch.

Digitale apparaten als CD spelers hebben altijd netfilters ingebouwd; dit is wettelijk voorgeschreven (TüV keurmerk).

4. Oplossingen
Zoals altijd: het beste is de koe direct bij zijn hoorns te vatten! Ofwel: zorg resoluut dat de wisselstromen alleen door de interlinks kunnen lopen. Dit is eenvoudig te bereiken door de netkabels van alle apparaten in de keten aan te sluiten op een verdeeldoos ZONDER randaarde stopcontacten. Gebruik dan wel interlinks opgebouwd uit massieve geleiders zonder toeters en bellen als ingebouwde spoelen, ferrietkernen en dergelijke. Een goede en goedkope keuze is bijvoorbeeld HEA Colourless. U heeft dan geen XLR symmetrische verbindingen nodig! Sterker: bij vrijwel alle niet-professionele audioapparatuur zal een asymmetrische cinch-cinch verbinding nu zelfs superieur klinken....
HEA beveelt aan uw eindversterker cq. geïntegreerde versterker als enige wel op randaarde
aan te sluiten.
WAARSCHUWING: gebruikt u uw installatie in een zogenaamde 'natte' ruimte (die volgens wettelijk voorschrift voorzien is van alleen randaarde stopcontacten) dan moeten alle apparaten om veiligheidsredenen op randaarde worden aangesloten! In dit geval zijn apparaten met een interne ontkoppeling tussen randaarde en de kastaarde zoals die van Cayin een acceptabele oplossing.

Veel succes!

Hay-End Audio


Vorig artikel: Een goede buizenversterker als zodanig erkennen?