Artikel 1. Waarom klinken buizen beter?

Kent u ze nog, buizen? Sommigen noemen ze lampen. Vroeger was er niets anders: de radio's, TV's, meetapparatuur... Ook computers, raketten zelfs, waren uitgerust met buizen. Misschien heeft uw TV ook een buis: de beeldbuis. Een heel betrouwbaar en uit-ontwikkeld product dus. Bovendien zijn ze bij musici zijn nog steeds zeer gevraagd voor bijvoorbeeld gitaarversterking en zang. Onze radio en TV-zenders werken nog steeds met zendbuizen. Buizen zijn nog steeds volop verkrijgbaar; vooral in Rusland en China wordt volop geproduceerd. Buizen zijn geschikt voor de versterking van alle frequenties: vanaf gelijkspanning tot en met giga hertzen...

Tegenwoordig staan buizen terecht weer volop in de belangstelling. Artephonos heeft een mooi en betaalbaar gamma met een hedendaags design en gebruiksgemak. Er zijn zelfs CD spelers met buizen die qua muziekbeleving hun weerga niet kennen; luister bijvoorbeeld maar eens naar die van Cayin!

U weet ongetwijfeld uit eigen ervaring welke invloed interconnects en kabels hebben op uw muziek. Dat komt voort uit de gebruikte materialen. Ook bijvoorbeeld bij luidsprekers heeft het gebruikte materiaal (en de toegepaste materiaaltechnologie) een belangrijke invloed op het muzikale eindresultaat. Niet voor niets komen in besprekingen van audioproducten termen aan de orde als OFC, verzilverd, papier, olie, polystryreen, mica, cellulose, kevlar, diamant, beryllium, sandwich materiaal, etc., etc.

Waar zou de invloed van de materiaalkeuze belangrijker zijn dan bij de versterkende elementen? Deze elementen zijn immers het meest kritische deel in iedere installatie: ze vergroten het muzieksignaal. Solidstate elementen ofwel halfgeleiders zijn meestal opgebouwd uit het materiaal silicium. Door ingewikkelde processen wordt silicium omgevormd tot de benodigde varianten (bijvoorbeeld P en N), ieder met specifieke elektrische eigenschappen. In een complex chemisch proces worden er uiteindelijk transistoren en FET's van gemaakt, of IC's zoals opamps. Het muzieksignaal zal dus een weg doorlopen van verschillende materialen en materiaalovergangen. Halfgeleider materialen hebben een meervoudig niet lineair gedrag in alle elektrische eigenschappen; dat wil zeggen dat bijvoorbeeld de mate van versterking varieert met de grootte van het muzieksignaal zelf. Niet voor niets heten ze half-geleiders! Buizen daarentegen bestaan slechts uit enkele electroden geplaatst in vacuüm. Deze electroden zijn gemaakt van metaal en hebben dus lineaire elektrische eigenschappen. Vacuüm is een ideaal audiofiel materiaal zoals u zult begrijpen! De versterkerkarakteristiek van een buis is slechts enkelvoudig niet-lineair en onafhankelijk van de sterkte van het muzieksignaal.

Juist om bovenstaande redenen kunnen buizenversterkers die slechts enkele versterkerelementen bevatten, met geen of weing tegenkoppeling al goede resultaten bereiken. Dit komt de levendigheid, articulatie en ruimtelijkheid altijd ten goede. Ook zijn er geen correctie netwerken of complexe schakelingen nodig zoals bij halfgeleider versterkers om hun gedrag te linealiseren. Daarom heeft een buizenversterker zo weinig onderdelen; is de signaalweg zo kort en het geluid zo puur!

Het is een misverstand dat een buizenversterker 'warm' klinkt. Tenminste indien men bedoelt dat de hoge tonen verzwakt zijn... (zoals in de oude tafelradio's, zeker die van Duitse makelij).

Wel moet worden gezegd dat je een strakke laagweergave met buizen bepaald niet 'cadeau' krijgt (zoals bij solidstate versterkers vaak wel het geval is). Dat komt door de uitgangstransformator (die vrijwel altijd nodig is). Deze moet forse afmetingen hebben om een goede controle over de speaker te hebben. Dit is dus een van buiten af zichtbare 'kwaliteitsmaatstaf' voor een buizen versterker. Overigens heeft een echt goed ontworpen en goed gebouwde speaker geen strakke controle nodig; bij een solidstate versterker zou dit immers ook hoorbaar zijn!
Tot slot: voor ieder product geldt dat niet alleen het gebruik van de fijnste onderdelen belangrijk is, maar dat het geheel ook goed ontworpen en goed gebouwd moet zijn.

Er zijn dus ook buizenversterkers op de markt die niet beter klinken dan goede solidstate versterkers!

Volgende artikel: De meest voorkomende typen buizen